X
تبلیغات
جغرافیا
دانشجوی رشته ی شهرسازی
 

 

 

مقدمه :

به منظورسامان دادن به وضعیت فیزیکی،اجتماعی،اقتصادی وفرهنگی نقاط سکونتگاهی شهری و روستایی یک کشور طرحهای مطالعاتی و اجرایی متعددی درنظرگرفته شده است،که درمورد روستاها طرح هادی و درمورد شهرها طرح جامع و تفصیلی ازآن جمله است. نظربه اینکه روستاها کوچکترین سطح تقسیمات کشوری محسوب می شوند، لذا قبل ازپرداختن به مراحل تهیه یک طرح هادی بهترآن است که ابتدا با سطوح بالاتر طرحهای مطالعاتی درمقیاس ملی آشنایی پیدا نماییم .زیرا طرحهای مطالعاتی شهرها و روستاها زمانی می توانند اثرات مفیدخودرا نمایان کنند،که پیوند میان آنها درتمام سطوح ملی،منطقه ایی ومحلی رعایت شده باشد.بدیهی است،انجام و اجرای هرگونه طرح مطالعاتی بدون ارتباط آن با سایر سطوح بالاترو پایین تر خود بی ثمرخواهد بود.یک نردبان را درنظر بگیرید.برای بالارفتن ازآن ناگزیرید که ابتدا از پله اول به دوم و سپس به سایر پله ها صعودکنید.هنگامیکه  بخواهید ازنردبان پایین بیایید این وضعیت بالعکس می شود،به این ترتیب که این بار ناگزیرید از بالاترین پله به پایین ترین پله حرکت کنید.رابطه میان طرحهای مطالعاتی درمقیاس ملی،منطقه ایی و محلی نیز بدین شکل می باشد.یعنی رابطه ایی دوجانبه است.

جایگاه برنامه ریزی روستایی و طرح هادی روستایی درنظام برنامه ریزی :

برنامه ریزی دریک کشوراز دیدگاه فضایی آن معمولا درسطوح مختلف انجام می گیرد.که هر سطح نسبت به سطوح پایین ترازخود ازکلیت وفراگیری بیشتری برخوردارمی باشد.در مقابل سطوح پا ئین تر نسبت به سطوح بالائی اجرایی تر وعملی تر هستند . سطوح برنامه ریزی در ایران را از دیدگاه فضایی می توان درچهار بخش عمده به ترتیب زیر خلاصه نمود :

 ۱-  برنامه ریزی ملی ( آمایش سرزمین )

۲- برنامه ریزی منطقه ای

 ۳- برنامه ریزی شهری

۴- برنامه ریزی روستایی

آ مایش سرزمین :

این برنامه ریزی که در سطح کل سرزمین انجام می شود. جایگا ه عمومی فعالیتها و برنامه های کلان اقتصادی رادر پهنه سرزمین مشخص می سازد . بر طبق تعریف قانون وزارت مسکن وشهرسازی ، طرح آمایش سرزمین عبارت از طرحی است که نحوه استفاده از سرزمین را در قالب هد فها و خط مشی ها ی ملی و اقتصادی از طریق بررسی امکا نات و منابع مراکز جمعیت شهری و روستایی کشور معین کرده وحد تو سعه و گسترش شهرها و شهرکهای فعلی و آینده و قطبهای صنعتی و کشاورزی و مراکز جها نگردی و خدماتی را مشخص نموده و در اجرای برنا مه های عمرانی بین بخش عمومی و بخش خصوصی ایجاد نظم وهما هنگی نماید .

به عبارت دیگر در این سطح از برنامه ریزی ،آمایش فضایی کل سرزمین و مجموعه مناطق با توجه به اهداف و آرمان های یک جامعه مورد توجه قرار می گیرد .

اهداف کلی طرح آما یش سرزمین در رابطه با جامعه شهری عبا رتند از:

-     برقراری سلسله مراتب مناسب در سطح بندی شهری .

-     تعیین سقف توسعه پذیری شهر ها با تو جه به مقیا س مطلوب شهر ها ی فعلی درآیند ه با در نظر گرفتن امکا نا ت  زیربنایی، محدودیت های منا بع آب ، نیا زهای توسعه صنعتی – و پوشش های خدما تی .

-     ایفای نقش هدایت روند توسعه منطقه ای از طریق ترکیب با محورهای تو سعه و ایجاد یک شبکه شهری منسجم .

-     پشتیبا نی منا سب از جا معه  روستا یی تحت پو شش و انجا م حمایت های لا زم برای توسعه کشا ورزی و بهره برداری بهینه از منا بع طبیعی منطقه در فعا لیتها ی تو لیدی .

-     تا مین و گسترش تجهیزات خدما تی ( در مقیا س ملی ) .

بر نا مه ریزی منطقه ای :

شهرها درمقیاس بزرگتر،وطیفه خودرا ازسطح کشوریا منطقه آغاز می کنند.علل وجودی شهرها و روستاها همیشه موردسوال بوده است.برای شناخت واقعی یک شهر وعوامل آن قبل ازهرچیز این سوال مدنظراست که چرا شهریا روستا درمحلی که ایجاد شده، واقع شده است.چرا رشدکرده وچرا درحال رشد است؟

ولی به عنوان یک اصل بدیهی،می توان این نکته را یادآورشد که بین شهر با منطقه خود،وابستگیها وپیوندهایی وجوددارد.به عبارت دیگر،شهرها وابسته به محیط خود می باشند.منطقه عبارت است از:فضا،یا قسمتی ازکره زمین یاقسمتی ازخاک یک کشورکه عوامل طبیعی،اقتصادی واجتماعی آن را ازمحیط اطراف خودمتمایزنموده است.بطورساده می توان برنامه ریزی منطقه ایی رامی توان،کوششی متشکل ومنظم برای انتخاب بهترین راهها وروشها به منظوررسیدن به هدفهای خاص دریک منطقه دانست.ازدیدگاه دیگر،برنامه ریزی منطقه ایی عبارت از:کوشش جهت بالابردن سطح زندگی مردم یک منطقه ویا کوششی جهت به دست آوردن حداکثراستفاده ازمنابع کمیاب و بکارگیری استعدادهای منطقه. معمولا هر کشور یا سرزمینی از منا طق مختلف با امکانات و منا بع و محدودیت های متفا وت تشکیل شده است که ایجاد ارتباط بین آ نها وظیفه آمایش سرزمین و بر عهده برنامه ریزی منطقه ای است . به عبا رت دیگر بر نامه ریزی منطقه ای عبا رت از کاربرد تکنیک ها و مدلهای توسعه جهت عمران و آبادی یک منطقه خاص است که با توجه به شناخت دقیق وضع موجود منطقه انجام می شود .برنامه ریزی منطقه ایی شامل سه مرحله می باشد:

-شناخت منطقه ومشکلات آن وطرح وتنظیم برنامه توسعه آن.

- اجرای برنامه تهیه شده و بررسی و ارزیابی طرح اجرا شده.

درسیستم برنامه ریزی منطقه ایی،همیشه مسایل و مشکلاتی وجوددارد که بایستی با هماهنگی ودرکنارسیاست کلی کشوری اجرا گردد.( اهداف اصلی آن تنظیم ار تباط میا ن فضا ، انسا ن و فعا لیت ها ست. ) و توسعه و رشد متوازن و متعا دل منطقه و کنترل رشد بی رویه شهرها و توزیع عادلانه امکا نات و خدما ت را مد نظر دارد . این بخش از برنا مه ریزی تا به حال کمتر مورد توجه قرار گرفته است و در رژیم قبل بسته به ضروریات خاص ، پا ره ای از مناطق از جمله شما ل ایران به لحاظ جنبه های توریستی آن و منطقه اصفهان به لحاظ ضرورتهای صنعتی مورد مطالعه قرار گرفتند و بعد از انقلاب مطالعات طرح جامع منطقه اصفهان پیگیری و تکمیل شده و در سال ۱۳۶۶ ، تصویب گردید . در حال حاضر مطالعات برنا مه ریزی منطقه ای در چار چوب بر نا مه ریزی آ مایش سرزمین در سازمان برنامه و بودجه در حال انجام است . اصل مهم در این نوع بر نامه ریزی تعیین رابطه و اثرات متقا بل شهر ، منطقه و کشور بر رو ی یکدیگر است. بدین معنی که در این نوع برنامه ریزی ، نه تنها نقش شهر در اقتصاد ملی ، منطقه ای با ید مورد توجه قرار گیرد ، بلکه لازم است درجه تاثیرگذاری هر شهر در دگرگونی های اقتصادی واجتماعی کشور و منطقه همچنین درجه تا ثیرپذیری آن در رابطه با این تحولات به وضوح روشن گردد،که نهایتا این امر در برنا مه ریزی فیزیکی شهر تجلی می نماید که بر اساس آن نیاز به فضا و ارتباط فضاها با یکدیگر و نیز تماس های مختلف اجتما عی مشخص می شوند .دراین برنامه ریزی،سیاستهای توسعه اقتصادی واجتماعی یک منطقه (جزیی ازیک کشور)یاچندمنطقه ویا کل کشور درقالب چندمنطقه انجام می گیرد.

برنامه ریزی شهری :

برنامه ریزی کلا عبارت است از یک فعالیت علمی ومنطقی،درجهت رسیدن به هدفهای موردتوجه جامعه.بنابراین برنامه ریزی شهری عبارت ازتامین رفاه شهروندان و شهرنشینان ازطریق ایجاد محیطی بهتر،سالمتر،آسانتر،موثرتر ودلپذیرتر.برنامه ریزی شهری یک فرایند پویا وگویاست.به دلیل آنکه روابط انسانی ویژگی پویایی آن راتضمین می کند.بنابراین،جهت تامین نیازهای خدمات شهری ودرنظرگرفتن عوامل مختلف اقتصادی واجتماعی دریک سیستم برنامه ریزی شهری جامع وپویا،مشخص کردن سیاستها و برنامه های توسعه شهری،هماهنگ کردن آنها با سایربرنامه های عمرانی درسطح منطقه ای وکشوری وتنظیم برنامه ها و طرحها دردوره های زمانی معین از اولویت ویژه ایی برخوردار است.این نوع برنامه ریزی چنان که از نا م آن هم پیدا ست. در سطح شهر و با در نظر گرفتن نقش و وظایفی که بر نامه ریزی منطقه ای درآن تعیین نموده است، ارائه می گردد. و سعی بر این است که شهر از لحاظ فیزیکی و محل استقرار سرویسها و خدمات به طریقی با شد که ضمن دارا بودن حد اکثر کارایی به بهبود وضع اقتصاد و بالا بردن سطح رفاه ساکنین آن بیا نجامد و محیط مناسبی برای زندگی آنان فراهم سازد. در این نوع برنامه ریزی طرز استفاده از زمین های شهری، حمل و نقل ،در دسترس قراردادن سرویسها و خدمات عمومی و تعیین معیارها و ضوابط  برای گسترش شهرمورد توجه خاص می باشد هرچند اخیرا مدیریت های اجتماعی نواحی شهری به منظور ارتقاء سطح زندگی جو امع شهری نیز در برنا مه ریزی شهری مو رد تو جه قرار گرفته است .

به طور کلی جایگاه برنامه ریزی شهری را در بین سطوح مختلف برنامه ریزی فضائی( از نقطه نظر سلسله مراتب و وسعت عمل ) می توان از روی دیاگرام زیر مشخص و معین کرد .

در گذشته متاسفانه سلسله مراتب برنامه ریزی رعایت نشده و برنامه ریزی ملی به صورت خیلی نا قص مورد توجه قرار گرفته و بعد از آ ن بر نا مه ریزی شهری به عنو ان عنصر جدا شده از نظام برنامه ریزی از چندین دهه قبل رو ا ج یا فته است و برنامه ریزی منطقه ای نیز کم و بیش اخیرا مورد توجه قرار گرفته ولی نتایج عملی آن هنوز هویدا نشده است ( به استثنای منطقه اصفهان ) از طرف دیگر مشکل عمده ای  که در این زمینه وجود دارد این است که تا کنون بیشتر برنامه ریزیهای انجا م شده به شکل برنامه ریزی بخشی بوده  و بر نا مه های سرزمینی و فیزیکی کمتر مورد بررسی قرار گرفته است و این عوامل در میزان کارایی برنامه ریزی شهری کشور در طول حیا ت چندین دهه ای آ ن موثر بوده است .

نتیجه بررسی ها  نشا ن می دهد که حل مسائل و مشکلات در قا لب طرح ها و بر نا مه های گذشته غیر ممکن بوده و به دلیل ار تباط تنگاتنگ برنامه ریزی شهری با برنامه ها ی توسعه اقتصادی اجتماعی کشور لازم است در آینده کلیه فعا لیتها ی شهرسازی در چار چوب برنامه های آمایش سرزمین و برنامه ریزی منطقه ای و علا وه برآن منطبق بر اصول اسا سی شهرسا زی و به شکل جدید و هما هنگ با بر نا مه های بخشها ی تو لیدی و زیر بنا ئی صورت گیرد . 

طرح ها ی جا مع :

طرح ها ی جا مع معمو لا برای شهر های با جمعیت بیش از صد هزار نفر تهیه می شو ند  ، هرچند این رقم ثا بتی نبود ه و این طرح ها برای شهرهایی با جمعیت زیر صد هزار نفر نیز تهیه گردیده اند .به طور کلی طرح جا مع شهری عبا رت از طرح بلند مدتی است که درآن نحوه استفاده از اراضی و منطقه بندی مربوط به حوزه های مسکونی ، صنعتی ، با زرگانی ، اداری ، کشاورزی، تاسیسات و تجهیزات شهری و نیازمند یهای عمومی شهر،خطوط ارتباطی ومحل مراکز انتهای خط (ترمینال) و فرود گاه ها و بنادر سطح لازم برای ایجاد تاسیسات و تجهیزات و تسهیلات عمومی و نیاز مندیها ی عمومی شهر .

منا طق نوسازی و بهسا زی و اولویت های مربوط به آ نها تعیین می شوند و ضوا بط و مقررات مربوط به کلیه موارد فو ق و همچنین ضوابط مربوط به حفظ بنا و نهاد های تا ریخی و منا ظر طبیعی،تهیه و تنظیم می گردد .طرح جا مع شهر بر حسب ضرورت قا بل تجدید نظر خواهد بود . این طرحها از لحاظ محتوا و هدف به طور کلی مشابه طرحهای ها دی بوده و تنها  تفاوت آ نها، اتکایشان به مطا لعات همه جا نبه ، مفصل و جامع بودن آ نها ست مدت زما ن دوره طرح جا مع ۱۵ سا ل می با شد .

برنامه ریزی روستایی :

هدف ازبرنامه ریزی روستایی،یکی شناخت وآگاهی کافی ازوضع موجود روستاها ازنقطه نظرهای عوامل فیزیکی(مانند: داده های طبیعی،وضع ساختمانی روستا،سیما وبافت روستا،تاسیسات عمومی وشبکه راهها )عوامل اجتماعی(نحوه زندگی،روابط بین مردم،جمعیت موجود،آشنایی بافرهنگها وسنتها)وعوامل اقتصادی(کشاورزی،صنایع روستایی،دامپروری )ومانندآن می باشد.درمطالعات وضع موجود روستاها،خواه ناخواه نکات مثبت ومنفی عواملی که می توانند درسطح منطقه به توسعه وگسترش منطقه ایی منجرشوند،باتوجه به آنچه که درسطح روستاها ازنظرنیروی انسانی،امکان استفاده ازمنابع موجود وچگونگی کاهش محدودیتها وجوددارند،بررسی می شوند.مسلما هیچگونه برنامه ریزی وطرحی نمی تواند به مرحله اجرادرآید ویااگر به مرحله اجرا درآید نمی تواند بازده خوبی داشته باشد،مگرآنکه باخصوصیات واستعدادهای جمعیت وعوامل اجتماعی وفرهنگی آنهاهماهنگ باشد.شناخت نیازهای جمعیت،کوشش درحل مسائل و مرتفع ساختن کمبودها،ازجمله مواردی است که برنامه ریزان رادرجهت شکوفا نمودن استعدادها،اقتصادکشاورزی،زندگی روستایی و نظایرآن یاری می دهد.برنامه ریزی روستایی ازبررسی امکانات فیزیکی ومطالعه خصوصیات طبیعی واقلیمی،نوع معماری،مسکن،راه و نظایرآن مایه می گیرد.بررسی قدمت نوع مصالح ساختمانی درروستا ورابطه آنها باخطرات ناشی ازسیل و زلزله،نحوه استفاده ازواحدهای مسکونی دررابطه باسنت روستانشینی،نوع معماری وتیپولوژی مسکن،روشهایی که انسانها برای مقابله باعوامل نامساعد طبیعی بوجودآورده اند.نوع راهها ومعابر روستا درارتباط باتراکم واحدهای مسکونی،عوامل ارتباطی دررابطه بامبادله کالا بین منطقه وروستا ازجمله عواملی است که حتما دربرنامه ریزی روستایی بایستی بادقت مورد مطالعه و مورد نظرقرارگیرند.عامل مهم دیگرکه دربرنامه ریزی روستایی مدنظر است،اقتصاد روستامی باشد.هدف ازمطالعات کشاورزی و دامپروری بیشتربه منظورتعمیق هرچه بهتر درزمینه راه حلهایی است،که برتولیدات زراعی ودامی وصنایع روستایی تاثیرمی گذارند.بطورکلی،برنامه ریزی روستایی بیشتربه منظوررسیدن به اهدافی است که درآن بتوان شالوده واساس یک جامعه روستایی مناسب رادرقالب منطقه ای به نحوی مطلوب،پایه گذاری کرد.

  طرح هادی روستایی : 

برای سکونتگاههای روستایی نیز به مانند شهرها طرحهای مختلفی تهیه وتدوین می شود،که طرح هادی بارزترین نمونه آن است.طرح هادی روستایی عبارت است از:تجدید حیات وهدایت روستابالحاظ ابعاداجتماعی،اقتصادی وفیزیکی.این طرح برای روستاهای بالاتراز ۵۰۰ نفرتهیه می شود. و سازمان کارفرمای این طرحها بنیاد مسکن انقلاب اسلامی کشورمی باشد.درقالب این طرح وضعیت فیزیکی،اجتماعی،اقتصادی،جمعیتی وفرهنگی کل روستا درارتباط باحوزه نفوذ وسطوح بالاترخود بررسی،ساماندهی وبرنامه ریزی می شود.مدت زمان اعتباریک طرح هادی اززمان تهیه تا اجرا ده سال می باشد.اهداف طرح هادی روستایی به شرح ذیل است:

-     ایجادزمینه توسعه وعمران روستاها باتوجه به شرایط فرهنگی،اقتصادی واجتماعی

-     تامین عادلانه امکانات ازطریق ایجاد تسهیلات اجتماعی،تولیدی ورفاهی.

-     هدایت وضعیت فیزیکی روستا.

-     ایجادتسهیلات لازم جهت بهبودمسکن روستائیان وخدمات زیست محیطی وعمومی.

تهیه طرح هادی روستایی شامل سه مرحله است که عبارتند از:شناخت وارزیابی وضع موجود،شناخت نیازها وکمبودهای روستا،تعیین ضوابط و ارایه پیشنهادات درراستای اهداف فوق الذکر وتعیین محدوده زمانی برنامه  برای اجرا و تعیین محدوده توسعه کالبدی روستا درافق برنامه طرح هادی روستایی.

مراحل اجرایی یک طرح هادی ازسه مرحله تشکیل شده است:

-     مرحله اول: نقشه برداری ازمحدوده کالبدی روستا به منظورتهیه نقشه مقدماتی برای سایرمراحل می باشد.دراین مرحله بنیادمسکن پس از عقدقرارداد با مهندس نقشه بردار،اقدام به تهیه کروکی ازتمام سطح روستا به همراه برداشت کلیه عوارض طبیعی اطراف و داخل روستا مانند:مسیل،رودخانه،تپه،دره وباغات ومزارع می نماید.

-     مرحله دوم: پس ازتهیه نقشه مقدماتی روستا توسط نقشه بردار،مرحله دوم طرح هادی که شامل مطالعات طرح هادی روستایی است،شروع می شود.بنیادمسکن دراین مرحله اقدام به عقدقرارداد بامهندس مشاور واجد صلاحیت می نماید.تامطالعات خود را شروع نماید.مطالعات طرح هادی نیز خود ازسه بخش تشکیل شده است:

الف)بررسی وضع موجود روستا:دراین بخش مهندس مشاوربا عزیمت به روستای مورد نظراقدام به جمع آوری اطلاعات لازم ازمردم و اماکن دولتی سطح روستا می نماید. همچنین اطلاعات تکمیلی خود را ازمراکز اداری سطح شهرستان مربوطه گردآوری می نماید.

اهم اطلاعات موردنیاز مهندس مشاورازداخل روستا عبارتند از:

-     جمع آوری آمار مربوط به تعدادجمعیت وخانوار- میزان زاد و ولد – مرگ و میر و مهاجرت روستا طی سالیان اخیر از خانه بهداشت.درصورتی که روستا فاقدخانه بهداشت باشد،از مراکز بهداشتی- درمانی شهرستان مربوطه اخذ خواهدشد :

اطلاعات این قسمت برای بررسی میزان رشد مثبت یامنفی جمعیت طی سالیان اخیربکارمی رود.این اطلاعات معمولا از دومین دوره سرشماری رسمی کشوریعنی ازسال ۱۳۴۵ جمع آوری می شوند.پس ازگردآوری نوبت به تحلیل این آمارهامی رسد.ابتدانرخ رشدجمعیتی روستا به ازای هردوره سرشماری به همراه میزان نرخ رشد طبیعی ونرخ رشد مطلق روستا مدنظراست.سپس بعدخانوارروستا طی هردوره بررسی می شودوسپس باجمع بندی کل تحلیلهای به عمل آمده اقدام به تخمین جمعیت برای ده سال آتی می شود.

    تعداد واحد مسکونی به همراه تعدادخانوارساکن درآنها :

اطلاعات این قسمت برای آگاهی ازوضعیت روبه رشد یا روبه تنزل ساخت وساز درروستا کاربرددارد.وبه علت اینکه تعداد واحدمسکونی با تعدادخانواریک روستا ارتباط مستقیم دارد،لذا بررسی این دوآیتم باهم می باشد.دربیشترروستاهای کشورتعداد خانوار بیشترازتعداد واحدمسکونی موجود در روستا می باشد.واین امرنشان ازتراکم بیش ازیک خانواردریک واحدمسکونی است.

-     بررسی کیفیت واحدهای مسکونی ( نوساز،مرمتی وتخریبی ) و نوع مصالح آنها :

دراین قسمت اطلاعات مربوط به وضعیت کیفی ابنیه برپایه سه شاخص نوساز-مرمتی وتخریبی جمع آوری می شود.به این منظورمهنس مشاوربا مطالعه میدانی درداخل روستا وضعیت تک تک بناهای مسکونی وغیرمسکونی روستا راتخمین می زند.واین اطلاعات را برروی نقشه کیفیت ابنیه منتقل می سازد.این نقشه وضعیت روستا را به لحاظ اهمیت آن درمیراث فرهنگی منطقه مشخص می نماید.به عبارتی اگرکیفیت بیشترابنیه روستارا نوساز باشد،نشانگرآن است که روستا ازبافتی جدید برخورداراست.برعکس اگرکیفیت بیشترابنیه مرمتی یادرحال تخریب باشد،نشانگرآن است که بافتی قدیمی وباارزش برروستا حاکم می باشد.

اطلاعات راجع به نوع مصالح روستا نیز برپایه سه شاخص(آجروآهن)-(آجروچوب)و(خشت وکاهگل باچوب وسنگ) جمع آوری می شود.پس ازجمع آوری این اطلاعات نوبت به انتقال این اطلاعات برروی نقشه می رسد،که درنهایت به نقشه نوع مصالح روستا تبدیل می شود.دونقشه فوق ازلحاظ مشخص کردن میزان استقامت وپایداری روستادربرابربلایای طبیعی ونیز به لحاظ ارزش تاریخی آن بسیاربااهمیت می باشد.لازم به اشاره است که هرگونه تخریب و تعریض بناها یا معابرسطح روستابایستی براساس تبعیت ازنقشه کیفیت ابنیه باشد.

-     کیفیت وعملکرد معابر روستا :

بررسی وضعیت حاکم برمعابرروستا در وضع موجودازجمله آیتم های مطالعاتی بسیارمهم روستابه شمارمی رود.دراین قسمت مشاوربایستی وضعیت کیفی وفنی معابرروستا را ازلحاظ:پوشش معابر،شیب معابر،موقعیت طبیعی معابر،جهت معابر،قوس معابر،طول وعرض معابر را مشخص کند.سپس اقدام به دسته بندی معابرروستا براساس نوع کارکردی که درعبور و مرور روستا دارند،بپردازد.دراین قسمت مشکلات فنی-هندسی معابربایستی مشخص گردد.ونیازهای آتی به معابرجدید مشخص گردد.

    کیفیت واحدآموزشی وتعداد دانش آموزان ومعلمان داخل روستا:

آمارمربوط به تعداد دانش آموزان روستا به تفکیک پسرودختر ونیزبه تفکیک سطوح تحصیلاتی(ابتدایی،راهنمایی ودبیرستان) به همراه تعداد معلمان ازجمله نیازهای اطلاعاتی برای طرح هادی روستا است.همچنین بررسی وضعیت کیفی ابنیه ووضعیت کیفی آموزشی روستا به جهت دسترسی به مواد وامکانات آموزشی،پژوهشی،بهداشتی وورزشی ضروری است.بررسی حوزه عملکردی واحدآموزشی روستا نیزاهمیت دارد.زیرا اگریک واحدآموزشی دانش آموزانی را ازروستاهای پیرامونی خود بپذیرد، مبین حوزه نفوذ روستا برروستاهای پیرامونی خود درزمینه آموزشی می باشد.

     نقشه کاربریهای وضع موجود سطح روستا :

نقشه بردار پس ازتهیه کروکی مقدماتی ازسطح بناها،معابر،رودخانه،ارتفاعات وزمینهای کشاورزی وباغات پیرامون روستا آن راتحویل مشاورمی دهدتا با انجام مطالعات میدانی آن راکامل کند.برای مثال نقشه بردارتنها کروکی بناهای سطح روستا راثبت می کند،اما اینکه این بنا دولتی یاخصوصی است یا مسکونی است یا مذهبی برعهده مشاوراست که آن رامشخص نماید.بنابراین مشخص کردن نوع کاربریها ؛ مالکیت کاربریها،نوع زمینهای پیرامونی روستا،همگی برروی این نقشه صورت می گیرد.بنابراین کامل ترین نقشه روستا دروضع موجود نقشه کاربری اراضی وضع موجود روستا می باشد.این نقشه بیشتراطلاعات دیگرنقشه ها را باخودیکجا دارد.

اهم اطلاعات موردنیاز مهندس مشاوردررابطه با روستا که ازمرکز شهرستان جمع آوری می نماید:

-     مساحت مقدارزمینهای کشاورزی روستا به تفکیک آبی ودیمی ازجهاد کشاورزی

-     تعداد دام و طیور سطح روستا ومقدار لبنیات تولیدی ازجهادکشاورزی

-     نوع و مقدار محصولات کشاورزی اهالی روستا از جهادکشاورزی

اطلاعات گردآوری شده این سه آیتم برای بررسی وضعیت اقتصاد کشاورزی روستا ونیزموانع ومشکلات سرراه آن می باشد.نظربه اینکه اقتصاد غالب بیشترروستاهای کشورکشاورزی ودامداری می باشد،لذا بررسی وتحلیل دقیق اقتصاد کشاورزی روستا ازاهمیت زیادی برای اهالی روستا برخورداراست.مشاوردرپیشنهادات خود بایستی کاملا مراقب باشد که زمینهای کشاورزی وباغات داخل یاپیرامون روستا راکه ممرو منبع درآمدی اهالی روستا است،موردتجاوزقرارندهد.

-     میزان بارندگی ودمای روستا طی سالیان اخیراز اداره هواشناسی:

-     نوع وکیفیت خاک روستا:

-     میزان منابع آبهای سطحی وزیرزمینی:

بنابرتوصیفات به عمل آمده می توان نتیجه گرفت:که اطلاعاتی که توسط مشاوردرروستا جمع آوری می شود هرکدام برای تولید یک نقشه خاص کاربرد دارند.اما اطلاعات تکمیلی که درمرکز شهرستان گردآوری می شوند،بیشتربرای تحلیلهای علمی کاربرد دارند.

ب ) بررسی مشکلات ونیازهای اهالی روستا : برای پی بردن به نوع مشکلات ونیازهای اهالی روستا هیچ کس و نهادی به غیراز مردم بومی ساکن روستا نمی تواند،آنهارا بطوردقیق بازگو کند.پس ازگردآوری اطلاعات ازروستا و مرکزشهرستان مربوطه ومشاهده وضعیت کلی روستا،نوبت به تشخیص مشکلات ونیازهای روستا ازدو طریق می باشد.طریق اول مشکلاتی است،که ازسوی مردم روستا بیان می شود.طریق دوم مشکلات ونیازهایی است که مهندس مشاورازلحاظ فنی،اقتصادی،اجتماعی،فرهنگی وکالبدی تشخیص می دهد.مجموع این دوطیف ازمشکلات بایستی درقالب یک فصل ازطرح هادی طرح وارایه گردد.

ج ) ارایه پیشنهادات و راه حل ها : این بخش که آخرین قسمت مطالعات طرح هادی را در برمی گیرد،حاصل مطالعات بخشهای قبل است ومجموعه ایی از راه حل ها رادر بردارد.درواقع چشم انداز توسعه کالبدی،اقتصادی،اجتماعی وفرهنگی روستارا طی ده سال آتی دربردارد.

طرح هادی ازیک گزارش تایپ شده به همراه تهیه نقشه های هربخش دراندازه A4 و یک آلبوم نقشه های روستا دراندازه A3  تشکیل شده است.البته نقشه های تحویلی به بنیاد مسکن درقالب ۴ آلبوم A1  می باشد.

مهمترین نقشه های تولیدی طرح هادی عبارتند از:

-     نقشه موقعیت روستا دردهستان،بخش،شهرستان،استان وکشور

-     نقشه شیب عمومی روستا

-      نقشه جهات توسعه و موانع توسعه روستا

-     نقشه مراحل شکل گیری روستا

-     نقشه کیفیت ابنیه

-     نقشه معابروضع موجود

-      نقشه کاربری اراضی وضع موجود

-     نقشه کاربری اراضی پیشنهادی

 

 

 

|+| نوشته شده توسط یونس نظری در پنجشنبه هجدهم شهریور 1389  |
 
باز       هم لوکور بوزیه
|+| نوشته شده توسط یونس نظری در چهارشنبه هفدهم شهریور 1389  |
 

پلورالیسم و مسائل شهری

 جامعه پلورالیسم یا اصالت جمع گرایی،جامعه ای است که در ساخت آن ،هیچ گروه معین وهمسود از نظر سیاسی ،اقتصادی و قومی بر دیگر گروههای جامعه مسلط نباشد؛ یعنی قدرت سیاسی و اقتصادی بین همه گروههای جامعه از طریق رقابت دموکراتیک توزیع شود. درواقع پلورالیسم با هرگونه سلطه از طرف یک گروه همسود بر کل جامعه مخالف است؛ باوجوداین، بیشتردولتهای دموکراتیک غربی ،نظام حکومتی خود را پلورالیستی می دانند. درپلورالیسم، قدرت ،بیشتربه زیرسیستم ها یا حکومتهای محلی داده می شود ؛از این رو پلی فورد دو نقش برای دولتها قائل شده است: ۱)تعادل بخشی در قدرت ۲)داوری پلورالیستی ،یعنی دولتها به عنوان مشاور و تنظیم کننده رقابتها در منافع گروهی.

منتقدان پلورالیسم معتقدنداز دهه ۱۹۶۰به بعددر کشور بریتانیا قدرت و سلطه گروههای فشار در سطوح محلی و ملی بسیار افزایش یافته و سلطه گروههای فشار در هیچ بخشی مثل برنامه ریزی کاربری زمین موثر نبوده است .این روند به وضوح در مکان گزینی فرودگاههای بین المللی ،نیروگاههای بزرگ ،ترمینالهای مسافربری ،بزرگراهها و ترمینال کشتیهای نفت کش دیده می شود۰

باسلطه گروه فشار یا سرمایه داران از طریق تولید انبوه اتومبیل ،تشویق مردم به استفاده از اتومبیل شخصی به جای وسایل حمل و نقل عمومی و عدم بازسازی بخش داخلی شهرها ،حومه نشینی به صورت گسترده ای در اروپا و امریکا رواج یافت .می توان گفت سلطه سرمایه داران بزرگ باعث تحرکات جمعیتی و سازمان یابی مجدد فضایی در جامعه پلورالیستی اروپا و امریکا  شده است. درجوامع غربی با وجود مثبت بودن برخی از ویژگی ها ی پلورالیسم ،دو موضوع اصلی قابل بحث است: ۱)کیفیت برابری رقابت گروههای همسود با وجود دهها موسسه و شرکتهای ساختمانی و مهندسی و نیز میزان نفوذ آنها در کاربری زمین۲)نفوذ غیر مستقیم تشکیلات سیاسی و دولتی در گسترش سلطه گروههای معین در برابرگروههای کم قدرت یا سلطه گروههای سیاسی.

زمانی که گروههای سلطه گر بر برنامه ریزی کاربری زمین مسلط شوند بر اثر رقابت با کاربری زمین برای مصارف عمومی، میزان زمین شهری برای احداث بیمارستان ،درمانگاه، دانشگاه،مدارس، کتابخانه عمومی وغیره به سرعت کاهش می یابد و در محیط زیست شهری نابسامانی هایی به وجود می آید.

 

|+| نوشته شده توسط یونس نظری در چهارشنبه هفدهم شهریور 1389  |
 

|+| نوشته شده توسط یونس نظری در یکشنبه چهاردهم شهریور 1389
 
لوکور بوزیه نام اشنای مکتب شیکاگو.

|+| نوشته شده توسط یونس نظری در یکشنبه هفتم شهریور 1389  |
 

آشنایی با Extention هایARC GIS رایج

مقدمه : سيستم هاي اطلاعات مکاني(GIS) علوم وفناوري دريافت و مديريت بهينه اطلاعات مرجع بوده و مبتني بر يک سيستم کامپيوتري براي مشاهده نقشه ها و آناليز پروژه هاي مرتبط با داده هاي توصيفي و داده هاي مکاني مي باشد .

در سيستم (GIS) يک نقشه واقعي تبديل به يک نقشه رقومي(ديجيتاليزه ) مي شود. اين نقشه از تعدادي لايه های فرعي که بر روي هم قرار مي گيرند تشکيل مي شود و هر لايه نشان دهنده پارامتري مشخص از آن نقشه مي باشد . نرم افزارهاي متعددي براي کار با داده هاي جغرافيايي تهيه شده اند که از ميان آنها مي توان به نرم افزارهاي پيشرفته ايي نظير ArcView، Arc GIS  , Arc info ساخته شده توسط شرکت ESRI نام برد .

نرم افزارArc view بعنوان متداول ترين نرم افزارGIS مورد توجه مهندسين و دانشجويان و اساتيد و کارشناسان مرتبط مي باشد . آرک يو داراي يک محيط غني براي رقومي سازي داده ها و ويرايش آنها مي باشد . در حقيقت ابزاري است که قادر به تبديل داده ها( data base ) به نقشه مي باشد .

نرم افزار آرک ويو داراي نوعي معماري ساختاري است که کاربر قادر است برنامه هاي جنبي و گسترشي را به موتور اصلي آن اضافه نمايد .اين برنامه هاي جنبي که به نامExtension خوانده مي شوند محيط انعطاف پذيري را در آرک ويو بوجود مي آورند و قابليت هاي آنرا در زمينه هاي مختلف افزايش مي دهند .

از مهمترين برنامه هاي جنبي مي توان به آناليز و تحليل مکاني spatial analyst و3D analyst  و network analyst ودر زمينه هاي مهندسي آب به Hydro, Hecgeo ras اشاره کرد .

بطور کلي در نرم افزار آرک ويو از دو مدل براي ذخيره سازي و نمايش داده هاي مکاني استفاده مي گردد:

1- مدل برداري 2- مدل رستري

مدل برداري براي نمايش از سه مشخصه هندسي نقطه وخط و پليگن ( چند خطي ) استفاده مي کند . مدل سلولي براي نمايش داده ها از يک شبکه شطرنجي يا سلولي استفاده مي کند که هر سلول داراي يک مقدار(value) بوده وهر مقدار براي نمايش يک موضوع خاص بکار مي رود .

مدل رقومي ارتفاع ( DEM )

مدل DEM نقشه رقومي ارتفاعي است که پستي و بلندي زمين را توسط يک شبکه سلولي نمايش مي دهد . هر سلول (پيکسل ) از اين شبکه با يک کد رقمي که نشان دهنده ارتفاع واقعي آن نقطه مي باشد مشخص مي گردد. در اين مدل هر خط يا سطح تراز زمين با يک رنگ خاص نمايش داده مي شود . مدل DEM هم بصورت دو بعدي و هم بصورت سه بعدي قابل نمايش در محيطGIS مي باشد . لازم به ذکر است که مدل DEM بعنوان مبناي کار آناليز ها در آرک ويو مي باشد .

برنامه هاي جنبي آرک ويو

1-برنامه تحليل گر مکاني(spatial analyst)

برنامه تحليل گر مکاني باعث افزايش قدرت تحليل آرک ويو با تلفيق يکپارچه اطلاعات رستري و برداري مي شود . اين برنامه قدرتمند براي آناليز مدل سازي مشاهده و با توانايي هاي متعدد براي کار با نقشه و نيز تجزيه و تحليل يکپارچه اطلاعات مورد استفاده قرار مي گيرد .

قابليت هاي اين برنامه به شرح زير است :

- ايجاد لايه هاي شبکه اي(Grid) با استفاده از اطلاعات جغرافيايي موجود.

- آناليز سطوح - ايجاد حائل هاي(buffers) فاصله اي از عارضه ها . تعيين تخمين ها به يک عارضه و تراکم سطوح.

- آناليز زمين نظير محاسبه شيب . شبکه زهکش حوضه آبريز

- بر روي هم گذاشتن(overlay) نقشه هاي برداري و رستري - دسته بندي سطوح رستري در کنار پليگن هاي برداري.

مجموعه اطلاعات موجود در نقشه هاي رستري و گريد مخصوصا براي ارائه پديده هاي جغرافيايي که داراي تغييرات متعددي نظير ارتفاع - شيب- بارندگي و غيره مي باشند مناسب است. بعلاوه نقشه هاي شيب گريد بخصوص براي ارائه کاربرد هاي مدل سازي نظير پديده هاي هيدرولوژيک يا پديده هاي متغير زماني بسيار مناسب هستند.

با استفاده از اين برنامه مسائل متعدد زيست محيطي را که داراي لايه هاي اطلاعات ترکيبي مي باشند مدل سازي کرد . ارتفاع – کاربري اراضي – پوشش سبز – حساسيت خاکها – زمين شناسي – جنگل و غيره همه مي توانند با مدل هاي برداري نظير جاده ها – رودخانه ها به عنوان پايه اي براي برنامه ريزي و تصميم گيري ترکيب شوند .

2- تحلیل گر سه بعدی

برنامه تحليل گر سه بعدي تحولي ديگر در علم و فناوري اطلاعات مکاني مي باشد . اين برنامه امکان مشاهده تصاوير را در طبيعي ترين حالت آن يعني ديد سه بعدي ميسر مي سازد . در اين برنامه ديدن عوارض طبيعي از قبيل کوه ها – دره ها – پروفيل عمودي ساختمانها و ديگر موضوعات سه بعدي امکان پذير است .با اين برنامه مي توان نقشه هاي دينامک و فعالي را ايجاد نمود که بتوانند واقعي ترين حالت طبيعت را به نمايش بگذارند.

برنامه سه بعدي 3Danalystقادر به انجام فعاليت هاي ي زير مي باشد :

- تولد خطوط ترازcontours دو بعدي .

- تلفيق داده ها به سيستم هاي طراحيCAD.

- قابليت آناليز آماري و حسابي در حالت سه بعدي.

- تهيه تراکم سطوح با استفاده از خصوصيات داده ها .

- تهيه نقشه هاي سه بعدي – ساخت مدل هاي سطحي سه بعدي با استفاده از هر نقطه کد گذاري شده نظير نقاط GPS .

- مدل سازي سازه هاي سطحي جهان واقعي از قبيل ساختمانها و همچنين مدل سازي خصوصيات سطحي نظير چاهها – معادن آب هاي زيرزميني و مخازن زيرزميني .

اين برنامه سه تيپ فايل را مدل سازي و پشتيباني مي کند که عبارتند از :

1- گريد ها( Grid) 2- شبکه هاي غير منظم مثلثي(Tin) 3- شيپ فايل هاي سه بعدي(shape file)

مدل هاي سه بعدي Tinوshape file

بايد دانست که براي ساخت تصاوير سه بعدي نيازي به داده هاي مکاني نيست و مي توان از لايه هاي گريد و يا شيپ قايل هاي معمولي براي ساخت تصاوير سه بعدي استفاده کرد . همچنين اين برنامه قادر به استفاده از مدل هايTin و شيپ فايل هاي سه بعدي نيز مي باشد .شيپ فايل هاي سه بعدي همانند شيپ فايل هاي دو بعدي هستند با اين فرق که آنها داراي مقادير ارتفاعي نيز هستند .

داده هاي ديگري که در تحليل گر سه بعدي قابل استفاده مي باشند مدل شبکه مثلث هاي غير منظمي ياTin مي باشد . مدل Tin يک نوع مدل سطوح پيوسته با استفاده از اطلاعات و داده هاي برداري است. مدل گريدي سلولي سطح را به يک سري مربع شطرنجي تبديل مي کند. در حاليکه مدل Tin همان سطح را به يک سري مثلث با سايز ها و زواياي مختلف تقسيم بندي مي کند . با استفاده از مدلTin عوارض زمين مانند شيب و جهت شيب Aspect)) را براي هر سطح محاسبه کرده و داده هاي آنها را همانند سطوح پليگني ذخيره نمود .

3- برنامه هاي جنبي در زمينه مهندسي آب

- برنامه جنبيHydro (هيدرولوژي )

در دهه هاي 1990-2000 برنامه هاي واسطه اي متعددي براي ارتباط بين مدل هاي هيدرولوژيکي و بوجود آمده اند و بعضي از اين واسطه ها بين مدل هاي هيدرو لوژيکي و هيدرو ليکي مشهوري مانندHEC-RAS , HEC-HMS به وجود آمده و شهرت جهاني پيداکرده است .

اکستنشن هاي هيدرولوژي با اهداف زير به وجود آمد:

- استفاده سريعتر و پيشرفته تر از توابع هيدرولوژيکي

- توسعه عارضه هاي کد بندي شده در يک کاربري مستقيم و باز کردن اطلاعات براي ايجاد يک زبان مشترک و فرصتي براي تبادل اطلاعات مکاني هيدرولوژيکي

- ايجاد يک زمينه و ابزار هاي هيدرولوژيکي قابل توسعه در آينده .

با اين اکستنشن کاربران قادرند بااستفاده از يک نقشه رقوميDEM و يا يک مدل سلوليGrid با اندازه مکاني حوضه هاي آبريز را تفکيک کرده و شبکه هاي مجازي زهکشي را ترسيم کنند .

با استفاده از اين برنامه جنبي در مجيط آرک ويو و داشتن نقشه هايDEM منطقه, يک محقق هيدرولوژيست مي تواند براحتي حوضه ها را تفکيک کرده و پارامترهاي مورد نياز آنها را براي مدل سازي هيدرولوژيکي تعيين کند .

-برنامه جنبي Hec-GeoRas

اين برنامه جنبي به منظور استفاده همراه با آرک ويو است . با استفاده از اين ابزار کاربراني که تجربه کمي در زمينهGIS دارند مي توانند از يک مدل رقومي ارتفاعDEM وداده هاي تکميلي مربوطه استفاده کرده فايل هاي ورودي نرم افزارHec-Ras را که حاوي داده هاي جغرافيايي منظم مورد نظر است را تهيه کنند . اطلاعاتي که نسخه فعلي اين نرم افزار در فايل ورودي ذخيره مي کند عبارتند از : شماره مشخصه رود خانه و مقاطع آن – خطوط برشي مقاطع – ايستگاه هاي مرزي مقاطع – طول محدوده پايين دست براي ناحيه سمت راست و چپ رودخانه و کانال اصلي رودخانه و ضرايب زبري مقاطع .

اين نرم افزار يک فايل اطلاعات جغرافيايي بهينه براي استفاده در توليد مي کند . اين برنامه فايل ورودي را با استفاده از داده هاي بدست آمده از شيپ فايل هاي آرک ويو ومدل رقومي ارتفاعDEM منطقه مورد نظر مي سازد .بنابراين براي استفاده از اين نرم افزار در اختيار بودن يکDEM که در قالب شبکه نامنظم مثلثيTin توصيف شده باشد ضروري است .


تاريخچه مختصري از GIS
تاريخچه GIS به زمان هاي خيلي قبل بر نمي گردد.اصطلاح GIS )Geogeraphic Information System) در اواسط سال 1960 ميلادي پا به عرصه وجود نهاد .كلاً GIS محصول قوه فكري جغرافيائي نيست وبا تحقيق و توسعه GIS از سال 1960 ميلادي وبا تلاش گروه كوچكي از پيشگامان حرفه اي چند رشته علمي شروع شد. هر گروه علاقه داشتند كه از تكنولوژي كامپيوتر عصر خود در كاربرد داده هاي جغرافيائي ودر موارد خاصي از مديريت زيست محيطي وبرنامه ريزي استفاده نمايند.

اصولاً پنج زمينه كلي زير به عنوان عناصركليدي براي توسعه GIS از ديگر مواردبصورت برجسته تري نمود پيدا مي كند.


1 عماري چشم انداز
 2علوم كامپيوتري

3 علوم جغرافیا

4 سنجش از دور

5 کارتوگرافی

معماران چشم انداز در سال 1960 از اولين دسته دانشمندان زيست محيطي بودند كه از روش ادغام لايه هاي نقشه اي جهت انتخاب بهينه مناظر زيبا براي تسهيلات و پروژه هاي مهندسي استفاده نمودند.
سيستم اطلاعات مکانی كانادا (CGIS) اولين سيستم عملياتي كامل بوده است وكانادا اولين كشوري است كه از نام اقتصادي GIS استفاده نمود.در ابتدا CGIS دركانادا جهت آمايش نمود پيدا كردو در پروژه هاي تهيه نقشه كاربري اراضي در ارتباط با توسعه مزارع حاشيه اي فعاليت نمود ولي با گذشت زمان كاربردهاي GIS فراتر رفت ودر بخشهاي مختلف جايگاه خاصي به عنوان يك ابزار قدرتمند يافت.

داده هاي مكاني مورد نياز يك سيستم اطلاعات مکانی مي تواند از منابع مختلفي از جمله موارد زير جمع آوري و تأمين شود:
• اسناد ، مدارك و نقشه هاي موجود
• نقشه برداري زميني
• سيستم تعيين موقعيت جهاني(GPS)
• عكسهاي هـوائي (تكنيك فتوگرامتري(
• تصاوير ماهـواره اي (سنجش از دور (

كاربرد GIS بسته به نيازهاي هر منطقه يا كشور در بخشهاي مختلفي توسعه يافته است، به طوري كه در ابتدا در اروپا ازاين سيستم در پايگاه هاي اطلاعات ثبت اسناد و املاك، محيط زيست، نگهداري نقشه هاي توپوگرافي، در كانادا، در برنامه ريزي جنگل ها، حجم درختان وچوب قابل برداشت، شناسائي راههاي دسترسي به جنگل، در چين و ژاپن، نظارت و مدل سازي تغييرات زيست محيطي و در آمريكا، در رشته هاي گوناگوني از جمله در برنامه ريزي شهري و شهرداري ها از اين سيستم استفاده شده است و با گذشت زمان و توسعه سيستم ها استفاده از آن به كليه بخش هاي مرتبط با زمين گسترش يافته است.

استفاده از اين سيستم دركليه رشته هائي كه به نحوي از انحاء با زمين، نقشه و به طوركلي با اطلاعات جغرافيائي مكان دار و تحليل هاي فضائي ارتباط دارند، امكان پذير مي باشد.

GIS اطلاعات مكان دار فضائي را با اطلاعات جغرافيائي يك پديده خاص روي نقشه مرتبط مي سازد. اطلاعات به شكل عوارض جغرافيائي در كامپيوتر ذخيره مي شود.مثلاً شبكه راهها با يك سري خطوط روي نقشه مشخص مي گردد كه به تنهائي اطلاعات چنداني راجع به جاده ارائه نمي كند. براي دستيابي به اطلاعات مربوط به جاده ها مانند عرض جاده، نوع جاده، طول جاده، سال احداث و غيره بايستي به پايگاه اطلاعاتي مربوطه مراجعه نمود و سپس با تلفيقي از اين دو نوع اطلاعات، نقشه جديدي با اطلاعات بيشتر توليد نمود.
به عبارت ساده، يك GIS صرفاً نقشه با عكس ها را نگهداري نمي كند، بلكه يك پايگاه اطلاعاتي با توجه به كليه اصول و معيارهاي فني و علمي آن ايجاد مي نمايد. مفهوم پايگاه اطلاعاتي در يك GIS بسيار مهم است و آن را از يك سيستم ساده يا كامپيوتري نقشه كشي متفاوت مي سازد. در GIS سيستم مديريت اطلاعات نيز به صورت جزء پيوسته آن در آمده است.
مجموعه عناصر GIS امكانات تحليلي فوق العاده قدرتمندي را در اختيار استفاده كنندگان قرار مي دهد تا بتوانند از تلفيق انواع اطلاعات جغرافيائي و ساير اطلاعات، نتيجه گيري مناسب را بنمايند

تهیه شده توسط یونس نظری تقدیم به تو

 

|+| نوشته شده توسط یونس نظری در شنبه ششم شهریور 1389  |
 

مکانسیم برجسته بینی (درک عمق و فاصله) در انسان

معیار درک عمق

هر چشم یک تصویر با یک زاویه را جداگانه مشاهده و هر دو در مغز انسان تشکیل یک تصویر کامل را داده که به این ترتیب ممکن است به کیفیت اجسام ، فاصله ، عمق و اندازه آنها پی برد و محاسبات لازم را انجام داد. در دید معمولی فاصله اجسام بستگی به زاویه‌ای دارد که هر دو چشم با نقطه مورد نظر تشکیل می‌دهد.با توجه به شکل روبرو زوایای A و B نسبت مستقیم به فاصله بین اجسام 1 و 2 دارد. این زوایا در روی شبکیه بصورت کمانهای a و b اندازه گیری می‌شوند. حداقل گمانی که هر فرد می‌تواند مشاهده کند آن را معیار درک عمق می‌دانند. برای درک بهتر دید با یک چشم و یا دو چشم آزمایش های ساده پایین را تجربه کنید.

آزمایش اول : یک سکه را بر روی میز قرار دهید و با یک چشم و از سطحی معادل سطح میز به آن نگاه کنیم و سعی نمائیم که انگشت خود را از بالا روی آن بگذریم در خیلی از موارد اشتباه خواهد شد و انگشت ممکن است کم وبیش در حوالی سکه جای بگیرید.

آزمایش دوم : دو انگشت اشاره خود را در جلو (25 سانتیمتر) چشم قرار داده و بتدریج آنها رو بهم نزدیک کنید در حالی که سعی می‌شود با چشم راست به انگشت اشاره دست راست و با چشم چپ به انگشت اشاره دست چپ نگاه کنیم بتدریج که انگشتان بهم نزدیک می‌شوند و قبل از این که عملا بهم برسند این احساس حاصل می‌شود که انگشتان بر روی یکدیگر قرار گرفته اند در حالی که عملا در این مرحله هنوز چند سانتیمتر فاصله بین این دو وجود دارد

عمل انطباق در چشم منحصرا فیزیولوژیکی و تجسمی است در واقع دو عکس مسطح و مختلف از جسمی که بر روی شبکیه هر یک از چشم ها منعکس شده تبدیل به یک عکس برجسته خیالی می‌گردد این عمل در دستگاه اعصاب (مغز) نیز انجام می‌شود

منحنی‌های میزان

منحنی‌های میزان خطوط فرضی هستند که تمام نقاط واقع در آنها دارای ارتفاع یکسان نسبت به سطح دریا و یا یک مبدا مشخص هستند. منحنی‌های میزان علاوه بر مشخص نمودن وضعیت پستی و بلندی ناحیه ارتفاع و شیب واقعی محل را نیز مشخص می‌نمایند.
فواصل منحنی‌های میزان بیانگر مسافت عمودی بین دو منحنی هستند. این فاصله معمولا برای تمام منحنی‌های متوالی ثابت نگهداشته می‌شود. مگر در مواقعی که ارتفاع منطقه معینی مانند قله و غیره را نشان دهند.

 

قوانین مربوط به منحنی‌های میزان

  • خطوط تراز به طرف بالادست رودها یا به طرف بالادست دره خم می‌شوند. در محل دره‌ها این منحنی‌ها ، شکل V بوجود می‌آورند که نوک آن به طرف بالادست رود است و بطرف بالادست رود منحنی میزان پی‌درپی ارتفاعات بالاتری را نشان می‌دهند.
  • خطوط تراز در قسمت‌های فوقانی تپه‌ها منحنی‌های بسته‌ای را بوجود می‌آورند. قله تپه بالاتر از بالاترین منحنی میزان بسته قرار دارد.
  • گودال‌های (فرورفتگی‌های) فاقد راه خروجی را با منحنی‌ها بسته هاشوردار نشان می‌دهند. هاشورها طوری زده می‌شوند که نوک خط‌های هاشور طرف داخل گودی را نشان دهند.
  • فاصله خطوط تراز در دامنه‌های کم‌شیب بیشتر می‌شود.
  • فاصله خطوط تراز در دامنه‌های پرشیب کم می‌شود.
  • خطوط تراز دارای فواصل یکسان نشانگر دامنه‌های دارای شیب یکنواخت است.
  • خطوط تراز در موارد استثنایی همچون صخره‌های آویزان ، از روی یکدیگر عبور نکرده و همدیگر را قطع نمی‌کنند.
  • تمام خطوط تراز ، در نهایت یا در روی خود نقشه یا در حاشیه نقشه بسته می‌شوند.
  • یک خط تراز بالا هیچ وقت بین دو خط تراز پایین‌تر از خود قرار نمی‌گیرد و بالعکس ، به عبارت دیگر تغییر در جهت شیب زمین همیشه با تکرار خطوط تراز هم ارتفاع به صورت دو خط تراز جداگانه هم ارتفاع و یا برروی یک خط ترازی که دور می‌زند همراه است.
  • ارتفاع نقاط مرتفع بین خطوط تراز در بسیاری از جاها همچون تقاطع جاده‌ها ، قله کوهها و سطح دریاچه داده می‌شود.

پستی و بلندی

پستی و بلندی (رلیف) نشانگر اختلاف ارتفاع بین دو نقطه است. رلیف حداکثر ، حاکی از اختلاف ارتفاع بین بلندترین و کوتاهترین نقاط مورد نظر است. رلیف ، فاصله عمودی بین خطوط تراز متوالی به کار رفته در نقشه است را تعیین می‌کند. وقتی برجستگی کم باشد از فواصل عمودی کمی چون 10 یا 20 پا استفاده می‌نمایند. در نواحی مسطح مثل یک دره رودخانه‌ای پهن یا جلگه‌های مسطح از فاصله عمودی 5 پا استاده می‌کنند. در کوههای ناهموار جایی که برجستگی صدها پا باشد از فواصل عمودی 50 یا 100 پا استفاده می‌کنند.

مقیاس نقشه

مقیاس (Scale) نقشه ارتباط بین مسافت یا سطح را روی نقشه نسبت به مسافت یا سطح در روی زمین را نشان می‌دهد. این مقدار را عموما به صورت نسبی همچون یا 1:24000 نشان می‌دهند. صورت معمولا 1 است و نشانگر فاصله روی نقشه است و مخرج یک عدد بزرگ است که نشانگر فاصله در روی زمین است. بدین ترتیب 1:24000 به معنی آن است که یک واحد روی نقشه معادل 24000 برابر همان واحد روی زمین است.

این امر بستگی به اندازه واحد ندارد. اغلب ، یک مقیاس ترسیمی ، یا پاره خطی ، مفیدتر از مقیاس کسری است، زیرا اندازه گیری فاصله با آن آسانتر است. مقیاس پار‌خطی ، شامل پاره‌خطی است که به فواصل مساوی تقسیم شده که نمایانگر فواصل مساوی روی نقشه است. برای اندازه گیری دقیق کسری از واحد ، معمولا یک قسمت در طرف چپ ، به واحدهای کوچکتری تقسیم شده است.

رنگ‌ها و علائم

هر رنگ و علامتی که در نقشه توپوگرافی سازمان زمین شناسی آمریکا بکار رفته دارای معنی خاصی است. معنی هر رنگ به قرار زیر است:

  • آبی - برای آب
  • سیاه - سازه‌های دست انسان مثل خانه ، مدرسه ، کلیسا ، جاده و غیره
  • قهوه‌ای - خطوط میزان
  • قرمز - نواحی شهری ، جاده‌های مهم ، خطوط تقسیم زمین‌های عمومی

تهیه مقاطع توپوگرافی

برای پی بردن به حالت طبیعی پستی و بلندی سطح زمین در هر مسیری می‌توان مقاطع توپوگرافی را تهیه نمود. در تهیه مقاطع معمولا فاصله عمودی به خاطر بزرگی کوچکتر از مقیاس افقی نشان داده می‌شود. جهت رسم یک مقطع ، ابتدا باید یک صفحه کاغذ را که دارای خطوط افقی و موازی هم می‌باشد در موازات مسیر مورد نظر برای تهیه مقطع قرار داده و سپس از محل‌های برخورد مسیر با خطوط میزان عمودی بر خطوط موازی کاغذ خارج نمود.

خطوط موازی که هر کدام بیانگر یک ارتفاع عمودی معلوم هستند با ارتفاع خطوط میزان مورد نظر مطابقت داده شده و علامت گذاشته می‌شود. این عمل باید برای تمام نقاط تقاطع مسیر مقطع و در محل‌های برخورد با خطوط میزان انجام گیرد. که از اتصال این نقاط به هم مسیر مورد نظر حاصل خواهد گردید.

محاسبه شیب زمین از خطوط میزان

برای پیدا کردن شیب کلی زمین در یک مسیر محدود و معینی اول فاصله افقی ابتدا تا انتهای مسیر مورد نظر را اندازه گرفته و سپس اختلاف ارتفاع مبدا تا انتهای مسیر را از خط میزان اول و آخر قرایت کرده و سپس فاصله عمودی را بر افقی تقسیم می‌نمایند. عدد حاصل زاویه شیب مسیر را نشان خواهد داد.

تهیه شده توسط یونس نظری

|+| نوشته شده توسط یونس نظری در شنبه ششم شهریور 1389  |
 
 
بالا